Toksyczne uszkodzenie wątroby po berberynie – opis przypadku

Wątroba jest narażona na ciągły kontakt z wieloma  substancjami chemicznymi – w tym związkami pochodzenia naturalnego, które często postrzegane są jako bezpieczne alternatywy dla konwencjonalnych terapii. W ostatnich latach obserwujemy znaczący wzrost popularności suplementów diety i ziołolecznictwa. I jako zwolenniczka medycyny holistycznej nie jestem przeciwna sięganiu do tradycyjnych ziołowych receptur. Jednak przed włączeniem ziół i suplementów pacjent musi być odpowiednio zbadany. Ocena morfologii, parametrów wydolności wątroby i nerek, trzustki oraz badanie ogólne moczu to minimum. Tymczasem obserwuję  zwiększoną liczbę doniesień o niepożądanych reakcjach fitoterapeutyków włączonych do terapii bez właściwej diagnozy, bez badań laboratoryjnych, bez konsultacji lekarskich. 

Do mojego gabinetu Happy Clinic w Warszawie zgłosiła się pacjentka z objawami uszkodzenia wątroby po jednym z ziół często stosowanych w leczeniu SIBO i hiperinsulinemii. Przedstawiam opis przypadku mojej pacjentki, u której rozwinęło się toksyczne uszkodzenie wątroby po berberynie.

Toksyczne uszkodzenie wątroby po berberynie – przypadek mojej pacjentki

19-letnia pacjentka zgłosiła się do mojego gabinetu z powodu zażółcenia spojówek. Skierowałam ją do szpitala z podejrzeniem żółtaczki o etiologii do ustalenia.

W badaniach wykonanych ambulatoryjnie z dnia przyjęcia:

• ALT 242 U/l,
• AST 61 IU/l,
• bilirubina 2,3 mg/dl,
• ALP 242 U/l,
• GGTP 211 IU/l,
• wit. B12 1779 ng/l,
• HBsAg ujemny,
• anty-HCV ujemny.

Pacjentka stosuje syntetyczne hormony tarczycy (Euthyrox), a także suplementowała  witaminę D, ryboflawinę i berberynę.

W badaniach laboratoryjnych stwierdzono wysokie aktywności aminotransferaz ALP, GGTP oraz hiperbilirubinemię.

W trakcie hospitalizacji wykonano USG jamy brzusznej, w którym stwierdzono prawidłowy obraz narządów miąższowych. Stwierdzono prawidłową odpowiedź poszczepienną przeciw HBV, wykluczono zakażenie HCV, HAV (wirusowe zapalenie wątroby typu A), CMV, EBV, a także  hemochromatozę, chorobę Wilsona, autoimmunologiczne choroby wątroby. Całość obrazu klinicznego wskazuje na uszkodzenie na tle przyjmowania ksenobiotyku: berberyny. 

Po odstawieniu berberyny i zastosowaniu leczenia hepatoprotekcyjnego uzyskano spadek aktywnosci aminotransferaz, która jednak pozostaje podwyższona względem wartości prawidłowych. 

Pacjentka jeszcze 3 miesiące po hospitalizacji wymagała ambulatoryjnego leczenia hepatotropowego.

Gdyby pacjentka nadal przyjmowała suplement, który uszkodził jej wątrobę, mogłoby dojść do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby. 

Berberyna i jej właściwości

Berberyna jest alkaloidem izochinolinowym pochodzenia naturalnego. Występuje w korzeniach, kłączach i korze wielu roślin z rodziny berberysowatych (np. Berberis vulgaris).

Współczesna nauka potwierdziła wiele potencjalnych właściwości farmakologicznych berberyny, co przyczyniło się do jej rosnącej popularności jako suplementu diety. Jej działanie jest wielokierunkowe i obejmuje między innymi aktywację kinazy AMPK, która pełni rolę głównego regulatora homeostazy energetycznej komórki. Dzięki tej właściwości wykazuje działanie hipoglikemizujące, poprawiając wrażliwość tkanek na insulinę i hamując glukoneogenezę w wątrobie, co czyni ją obiektem zainteresowania w terapii cukrzycy typu 2. Ponadto, berberyna może obniżać stężenie cholesterolu LDL i triglicerydów w surowicy krwi, wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz przeciwdrobnoustrojowe wobec szerokiego spektrum bakterii, grzybów i pasożytów.

Berberyna znalazła również swoje zastosowanie w leczeniu SIBO. Więcej na ten temat można przeczytać w moim artykule: Berberyna w SIBO – tak, ale po konsultacji z lekarzem

Dlaczego berberyna może uszkadzać wątrobę?

Metabolizm berberyny zachodzi głównie w wątrobie. Część mechanizmów, które odpowiadają za jej potencjał hepatotoksyczny, to wpływ na enzymy mikrosomalne cytochromu P450 oraz interakcje z transporterami błonowymi. W efekcie berberyna może zwiększać stężenia współistniejących leków lub sama wytwarzać toksyczne metabolity.

Podejrzewa się, że berberyna wpływa na mitochondria komórek wątrobowych, zaburzając procesy energetyczne i prowadząc do stresu oksydacyjnego. Gromadzenie się reaktywnych form tlenu powoduje obumieranie hepatocytów i rozwój stanu zapalnego. U niektórych osób może dojść do gwałtownego pogorszenia funkcji narządu, nawet podczas krótkotrwałej suplementacji.

Kto jest szczególnie narażony na powikłania berberyny?

Ryzyko uszkodzenia wątroby wzrasta u osób z istniejącymi chorobami hepatologicznymi, takimi jak stłuszczenie wątroby czy wirusowe zapalenie wątroby oraz u pacjentów przyjmujących leki antydepresyjne, których metabolizm odbywa się w wątrobie. Podatne mogą być również osoby przyjmujące leki o działaniu hepatotoksycznym (na przykład niektóre antybiotyki, statyny czy niesteroidowe leki przeciwzapalne).

Stosowanie suplementów diety bez wcześniejszej konsultacji lekarskiej często wiąże się z przyjmowaniem niewłaściwych dawek lub niewłaściwym  łączeniem z innymi preparatami. To dodatkowo zwiększa ryzyko powikłań.

Toksyczne uszkodzenie wątroby

Objawy kliniczne toksycznego uszkodzenia wątroby są zmienne – od bezobjawowego wzrostu enzymów wątrobowych do żółtaczki lub ciężkiej niewydolności wątroby. Nieprawidłowości mogą rozwinąć się już w 1. dobie, po kilku dniach albo nawet po kilku miesiącach przyjmowania danej substancji. Stąd konieczne jest monitorowanie leczenia i wykonywanie kontrolnych badań laboratoryjnych w czasie zalecanym przez profesjonalistę.

Możliwe objawy toksycznego uszkodzenia wątroby to:

• utrata łaknienia,
• dyskomfort w nadbrzuszu,
• zmęczenie,
• niechęć do przyjmowania tłustych posiłków,
• cholestaza (świąd skóry, żółtaczka, odbarwienie stolca),
• cechy reakcji alergicznej (wysypka, wzrost temperatury ciała, ból stawów).

Rozpoznanie opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz ocenie parametrów wątrobowych i hematologicznych. Lekarz może skierować pacjenta na testy wirusologiczne oraz badania obrazowe. Istotne jest ustalenie czasu przyjmowania suplementu oraz dawki. Po odstawieniu berberyny zwykle obserwuje się stopniową poprawę funkcji narządu, jednak w ciężkich przypadkach konieczne jest leczenie szpitalne.

Ważne jest, aby nigdy więcej nie przyjmować preparatów, które wywołały toksyczne uszkodzenie wątroby.

Czy można bezpiecznie suplementować berberynę?

Chociaż berberyna wykazuje udokumentowane korzyści zdrowotne, powinna być stosowana rozważnie. Przed zastosowaniem jakichkolwiek suplementów trzeba skonsultować się z lekarzem.

Przed włączeniem suplementacji należy dokonać oceny funkcji wątroby w badaniach laboratoryjnych oraz USG wątroby. Oprócz aktualnych badań konieczny jest wywiad medyczny dotyczący przebytych chorób oraz znajomość przyjmowanych leków, aby wykluczyć możliwe interakcje.

Nie należy przekraczać zalecanych dawek, a w trakcie dłuższego stosowania monitorować parametry wątrobowe i wykonywać USG.

W przypadku jakichkolwiek objawów zaburzeń pracy wątroby suplementację należy natychmiast przerwać i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.